علائم مسمومیت بارداری 6 مورد | تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین

آخرین به‌روزرسانی در 2025-11-15 توسط مریم فرجی

آیا تا به حال فکر کرده اید که چرا برخی از زنان باردار دچار علائم مسمومیت بارداری Symptoms of pregnancy poisoning می شوند؟ یا شاید از خود پرسیده اید که چگونه می توان این علائم را تشخیص داد و از آنها پیشگیری کرد؟ و همچنین تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین چیست ؟ مسمومیت بارداری یکی از موضوعات مهم و حساس در دوران بارداری است که نیاز به آگاهی و توجه ویژه دارد. در این مقاله، به بررسی علائم مسمومیت بارداری، علل و راه های پیشگیری از آن خواهیم پرداخت. با ما همراه باشید تا اطلاعات مفیدی در این زمینه کسب کنید و از سلامت خود و نوزادتان محافظت کنید.

اولین علائم مسمومیت بارداری

مسمومیت بارداری، که به آن پره اکلامپسی نیز گفته می شود، یک عارضه جدی است که می تواند در دوران بارداری رخ دهد. این بیماری با فشار خون بالا و علائم دیگر مانند وجود پروتئین در ادرار مشخص می شود. مسمومیت بارداری می تواند تاثیر منفی بر سلامت مادر و جنین داشته باشد، به همین دلیل آگاهی از علائم مسمومیت بارداری Symptoms of pregnancy poisoning و مراجعه فوری به پزشک در صورت مشاهده آنها بسیار مهم است.

شایع ترین علائم مسمومیت بارداری عبارتند از:

• فشار خون بالا: فشار خون 140/90 میلی متر جیوه یا بالاتر در دو نوبت متوالی که با فاصله حداقل 4 ساعت گرفته شده باشد. فشار خون یکی از علائم مسمومیت بارداری است. ولی تنها نشانه نیست.
• تورم: تورم، به خصوص در صورت، دست ها و پاها، که به طور ناگهانی و به ویژه در ناحیه انگشتان و دور چشم ایجاد می شود.
• افزایش وزن ناگهانی: افزایش وزن بیش از 1.5 پوند (0.7 کیلوگرم) در هفته.
• درد در قسمت فوقانی شکم یا شانه راست: این درد ممکن است به کمر نیز سرایت کند.
• سردرد شدید و مداوم: سردردی که با داروهای مسکن معمولی از بین نمی رود.
• تغییرات بینایی: تاری دید، دیدن لکه های نورانی یا دوبینی.

بیشتر بدانید: علت بارداری پوچ چیست؟

حالت تهوع و استفراغ شدید، کاهش ادرار، تحریک پذیری، اضطراب، خستگی از دیگر علائم مسمومیت بارداری است.

در موارد شدید، مسمومیت بارداری می تواند منجر به:

• تشنج (اکلامپسی): این یک وضعیت اضطراری پزشکی است که نیاز به مراقبت فوری دارد.
• HELLP سندرم: این بیماری با تخریب سلول های خونی، عملکرد کبد و لخته شدن خون مشخص می شود.
• زایمان زودرس:
• جدا شدن جفت: این اتفاق زمانی می افتد که جفت زودتر از موعد از رحم جدا می شود و می تواند باعث خونریزی شدید و خطرناک برای مادر شود.

تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین

مسمومیت بارداری یا پرهاکلامپسی می تواند تأثیرات جدی بر جنین داشته باشد. این عارضه معمولاً با افزایش فشار خون و وجود پروتئین در ادرار مادر همراه است. تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین می تواند جدی باشد و منجر به موارد زیر شود:

رشد ناکافی: جنین ممکن است به دلیل عدم دریافت کافی جریان خون و مواد مغذی از طریق جفت، رشد کافی نکند. این امر می تواند منجر به تولد نوزاد کم وزن و سایر مشکلات سلامتی شود.

زودرس بودن: مسمومیت بارداری می تواند باعث زایمان زودرس شود، به این معنی که نوزاد قبل از 37 هفتگی متولد می شود. نوزادان نارس در معرض خطر بیشتری برای مشکلات سلامتی، مانند مشکلات تنفسی و عفونت ها هستند.

مشکلات تنفسی: مسمومیت بارداری می تواند به جفت آسیب برساند و میزان اکسیژن و مواد مغذی که به جنین می رسد را کاهش دهد. این امر می تواند منجر به مشکلات تنفسی در نوزاد، به ویژه در موارد شدید مسمومیت بارداری شود.

مرگ جنین: در موارد شدید، مسمومیت بارداری می تواند منجر به مرگ جنین شود.

مهم است که به یاد داشته باشید که همه زنان مبتلا به مسمومیت بارداری دچار این عوارض برای جنین نمی شوند. با مراقبت و درمان مناسب، بسیاری از زنان مبتلا به مسمومیت بارداری می توانند نوزادان سالم به دنیا بیاورند.اگر باردار هستید و هر یک از علائم مسمومیت بارداری Symptoms of pregnancy poisoning را تجربه می کنید، مهم است که فوراً به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و درمان این بیماری می تواند به کاهش خطر عوارض برای شما و جنینتان کمک کند.

“Preeclampsia is a serious pregnancy complication that can affect both you and your baby. It’s characterized by high blood pressure and signs of damage to other organ systems, most often the liver and kidneys. Preeclampsia can occur at any time during pregnancy, but it most often develops after 20 weeks of pregnancy or in the first few days after delivery.”

“مسمومیت بارداری یک عارضه جدی بارداری است که می‌تواند هم شما و هم جنینتان را تحت تاثیر قرار دهد. این بیماری با فشار خون بالا و علائم آسیب به سایر سیستم‌های اندامی، به ویژه کبد و کلیه‌ها مشخص می‌شود. مسمومیت بارداری می‌تواند در هر زمانی از بارداری رخ دهد، اما بیشتر در 20 هفتگی بارداری یا در چند روز اول پس از زایمان ایجاد می‌شود.”

mayoclinic

از کجا بفهمیم مسمومیت حاملگی گرفتیم

مسمومیت بارداری یا پره اکلامپسی یکی از شرایط خطرناک دوران بارداری است که می تواند بر سلامت مادر و جنین تاثیر بگذارد. برای تشخیص و پیشگیری از عوارض جدی، شناخت علائم مسمومیت بارداری بسیار مهم است.

علائم مسمومیت بارداری شامل موارد زیر می شود:

1. افزایش فشار خون: یکی از اصلی ترین علائم مسمومیت بارداری افزایش ناگهانی و پایدار فشار خون است.
2. وجود پروتئین در ادرار: پروتئینوری یا وجود پروتئین در ادرار نشانه ای از مشکلات کلیوی و مسمومیت بارداری است.
3. ورم (ادم): تورم ناگهانی و شدید در دست ها، پاها، صورت و چشم ها.
4. سردردهای شدید: سردردهای مداوم و شدید که با مسکن های معمولی کاهش نمی یابد.
5. تغییرات در دید: تغییرات ناگهانی در دید، مانند دید تار، حساسیت به نور، و دیدن لکه های نورانی.
6. درد در ناحیه بالای شکم: خصوصاً در زیر دنده ها که معمولاً در سمت راست حس می شود.
7. تهوع و استفراغ: به خصوص اگر ناگهانی و شدید باشد.
8. کاهش حجم ادرار: کاهش میزان ادرار تولید شده در طول روز.
9. افزایش وزن ناگهانی: افزایش وزن سریع و غیرطبیعی.

تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین بسیار مهم است. مسمومیت بارداری می تواند باعث کاهش جریان خون به جفت شود که در نتیجه، جنین مواد مغذی و اکسیژن کافی دریافت نمی کند. این مسئله ممکن است باعث تاخیر در رشد جنین و کاهش وزن هنگام تولد شود. علاوه بر این، تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین ممکن است منجر به زایمان زودرس و مشکلات تنفسی پس از تولد شود.

برای پیشگیری و کاهش خطرات، زنان باردار باید به طور منظم به پزشک خود مراجعه کنند و هرگونه علائم غیرعادی را به سرعت گزارش دهند. مراقبت های پیش از زایمان و کنترل دقیق فشار خون می تواند کمک شایانی در پیشگیری از مسمومیت بارداری داشته باشد.

بیشتر بدانید: علائم بارداری در هفته اول

در مسمومیت بارداری چه بخوریم؟

در دوران بارداری، تغذیه مناسب نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت مادر و جنین دارد، به ویژه زمانی که علائم مسمومیت بارداری بروز میکند. برای مدیریت علائم مسمومیت بارداری و کاهش تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین، مصرف برخی مواد غذایی می تواند مفید باشد.

در مسمومیت بارداری چه بخوریم؟
میوه ها و سبزیجات	مصرف میوه ها و سبزیجات تازه به دلیل داشتن ویتامین ها و مواد معدنی ضروری، به بهبود علائم مسمومیت بارداری کمک می کند. این مواد غذایی همچنین به کاهش تورم و فشار خون بالا که از علائم مسمومیت بارداری هستند، کمک می کنند.
غلات کامل	نان، برنج و ماکارونی سبوس دار منابع خوبی از فیبر هستند که به مدیریت علائم مسمومیت بارداری مانند یبوست کمک می کنند.
پروتئین های سالم	مصرف منابع پروتئینی مانند مرغ، ماهی، تخم مرغ و حبوبات به تقویت بدن و کاهش تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین کمک می کند.
غذاهای غنی از پتاسیم	موز، سیبزمینی و اسفناج منابع خوبی از پتاسیم هستند که به تنظیم فشار خون و کاهش علائم مسمومیت بارداری کمک می کنند.
غذاهای غنی از منیزیم	مصرف مغزها، دانه ها و سبزیجات برگ دار به دلیل داشتن منیزیم، به کاهش فشار خون و بهبود علائم مسمومیت بارداری کمک میکند.
اسیدهای چرب امگا-3	ماهی های چرب مانند سالمون و گردو منابع خوبی از امگا-3 هستند که به سلامت قلب و کاهش التهاب کمک می کنند و تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین را کاهش می دهند.

با رعایت این نکات تغذیه ای، می توانید به مدیریت علائم مسمومیت بارداری کمک کرده و از تاثیرات منفی آن بر جنین جلوگیری کنید. البته این موارد فقط توصیه هستند و نباید صرفا به مطالب فوق اکتفا کرد و در صورت هرگونه مشکل به پزشک مراجعه کنید. ممکن است خوراکی ها و دارو ها برای هر فرد متفاوت باشد.

بیشتر بدانید: محاسبه سن بارداری + تشخیص سن دقیق جنین 

مسمومیت بارداری و مرگ

یکی از خطرات اصلی مسمومیت بارداری، تبدیل شدن آن به اکلامپسی است که با تشنج، کما و حتی مرگ همراه است. تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین نیز می تواند بسیار جدی باشد، از جمله کاهش رشد جنین، کمبود مایع آمنیوتیک، و زایمان زودرس. در موارد شدیدتر، ممکن است جنین دچار جدا شدن زودرس جفت یا حتی مرگ شود.

تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین نیز می تواند نشان دهنده خطر باشد. اگر در دوران بارداری هر یک از علائم مسمومیت بارداری را تجربه می کنید، به خصوص اگر با هر یک از علائم شدید ذکر شده در بالا همراه باشد، مهم است که فوراً به پزشک مراجعه کنید.

تشخیص زودهنگام و درمان مسمومیت بارداری می تواند به جلوگیری از عوارض جدی برای مادر و جنین کمک کند. پزشک شما بر اساس سابقه پزشکی، معاینه فیزیکی و آزمایش های مختلف، مسمومیت بارداری را تشخیص می دهد. درمان مسمومیت بارداری بسته به شدت بیماری و شرایط فردی شما متفاوت خواهد بود.

موارد خفیف مسمومیت بارداری ممکن است با مراقبت های دوران بارداری و معاینات منظم توسط پزشک قابل کنترل باشد. در موارد شدیدتر، ممکن است نیاز به بستری شدن در بیمارستان و دارو برای کنترل فشار خون و جلوگیری از عوارض دیگر باشد. در برخی موارد، ممکن است زایمان زودهنگام برای نجات جان مادر و جنین ضروری باشد.

بیشتر بدانید: درد زیر شکم نشانه چیست؟

علت مسمومیت بارداری

علت دقیق مسمومیت بارداری هنوز ناشناخته است، اما تصور می شود که به جفت، اندامی که در دوران بارداری جنین را تغذیه می کند، مربوط می شود.

برخی از عواملی که می توانند خطر ابتلا به مسمومیت بارداری را افزایش دهند عبارتند از:

• سابقه مسمومیت بارداری در بارداری های قبلی: زنانی که در بارداری های قبلی خود به مسمومیت بارداری مبتلا شده اند، در بارداری های بعدی نیز در معرض خطر بیشتری هستند.
• داشتن فشار خون بالا، دیابت یا بیماری کلیوی قبل از بارداری: زنانی که قبل از بارداری به این بیماری ها مبتلا هستند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مسمومیت بارداری هستند.
• بارداری اول: زنانی که اولین بار باردار می شوند، در مقایسه با زنانی که قبلاً زایمان کرده اند، بیشتر در معرض خطر مسمومیت بارداری هستند.
• بارداری چند قلویی: زنانی که دوقلو یا چند قلو باردار هستند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مسمومیت بارداری هستند.
• سن بالای 35 سال: زنان بالای 35 سال در مقایسه با زنان جوان تر، بیشتر در معرض خطر مسمومیت بارداری هستند.
• چاقی: زنانی که اضافه وزن یا چاق هستند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مسمومیت بارداری هستند.
• نژاد: زنان سیاه پوست در مقایسه با زنان نژادهای دیگر، بیشتر در معرض خطر مسمومیت بارداری هستند.

در حالی که نمی توان از مسمومیت بارداری کاملاً پیشگیری کرد، اقداماتی وجود دارد که می توانید برای کاهش خطر ابتلا به آن انجام دهید:

• قبل از بارداری به پزشک مراجعه کنید و مراقبت های دوران بارداری را به طور منظم انجام دهید.
• اگر سابقه مسمومیت بارداری، فشار خون بالا، دیابت یا بیماری کلیوی دارید، به پزشک خود اطلاع دهید.
• یک رژیم غذایی سالم داشته باشید و وزن خود را در دوران بارداری در حد مطلوب نگه دارید.
• به طور مرتب ورزش کنید.
• از مصرف سیگار و الکل خودداری کنید.

بیشتر بدانید: بهترین روش جلوگیری از بارداری بدون عوارض

علائم دفع پروتئین در بارداری

دفع پروتئین در بارداری Protein excretion in pregnancy یا پروتئینوری یکی از نشانه های احتمالی مشکلات کلیوی و مسمومیت بارداری است. شناخت علائم دفع پروتئین در بارداری می تواند در تشخیص زودهنگام مسمومیت بارداری و جلوگیری از عوارض جدی کمک کند.

علائم دفع پروتئین در بارداری شامل موارد زیر می شود:

1. ورم (ادم): تورم ناگهانی و شدید در دست ها، پاها، صورت و چشم ها می تواند نشانه ای از وجود پروتئین در ادرار و یکی از علائم مسمومیت بارداری باشد.
2. تغییر رنگ ادرار: ادرار ممکن است تیره تر شود یا کف دار باشد، که نشان دهنده وجود پروتئین در آن است.
3. کاهش حجم ادرار: کاهش میزان ادرار تولید شده در طول روز می تواند یکی از علائم مسمومیت بارداری باشد.
4. سردردهای شدید: سردردهای مداوم و شدید که با مسکن های معمولی کاهش نمی یابد، یکی دیگر از علائم مسمومیت بارداری است.
5. تغییرات در دید: تغییرات ناگهانی در دید، مانند دید تار، حساسیت به نور، و دیدن لکه های نورانی.
6. درد در ناحیه بالای شکم: خصوصاً در زیر دنده ها که معمولاً در سمت راست حس می شود.
7. افزایش وزن ناگهانی: افزایش وزن سریع و غیرطبیعی نیز می تواند نشانه دفع پروتئین و یکی از علائم مسمومیت بارداری باشد.

تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین بسیار مهم و جدی است. دفع پروتئین می تواند نشانه ای از کاهش عملکرد کلیه ها و کاهش جریان خون به جفت باشد. این مسئله می تواند منجر به کاهش مواد مغذی و اکسیژن مورد نیاز جنین شود و در نتیجه باعث تاخیر در رشد جنین و کاهش وزن هنگام تولد گردد. علاوه بر این، تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین ممکن است باعث زایمان زودرس و مشکلات تنفسی پس از تولد شود.

بیشتر بدانید: تنبلی تخمدان و مشکلات بارداری

آسپرین برای جلوگیری از مسمومیت بارداری

آسپرین با دوز پایین می تواند به عنوان یک روش پیشگیری مؤثر برای کاهش خطر مسمومیت بارداری یا پرهاکلامپسی مورد استفاده قرار گیرد. تحقیقات نشان دادهاند که مصرف روزانه آسپرین با دوز پایین (معمولاً 81 میلیگرم) می تواند به کاهش علائم مسمومیت بارداری کمک کند و تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین را کاهش دهد

علائم مسمومیت بارداری شامل افزایش ناگهانی فشار خون، وجود پروتئین در ادرار، سردردهای شدید، تاری دید، و درد در قسمت بالای شکم است. این علائم مسمومیت بارداری می توانند به سرعت تشدید شوند و در صورت عدم توجه، منجر به عوارض جدیتری شوند. تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین نیز می تواند بسیار جدی باشد، از جمله کاهش رشد جنین، کمبود مایع آمنیوتیک، و زایمان زودرس

مصرف آسپرین با دوز پایین برای زنانی که در معرض خطر بالای مسمومیت بارداری هستند، معمولاً پس از سه ماهه اول بارداری توصیه می شود. این دارو می تواند به کاهش التهاب و جلوگیری از تشکیل لخته های خونی کمک کند، که این عوامل می توانند در بروز علائم مسمومیت بارداری نقش داشته باشند

با این حال، مصرف آسپرین باید تحت نظر پزشک و با مشورت او انجام شود. هرچند که آسپرین با دوز پایین به طور کلی ایمن است، اما مصرف خودسرانه آن می تواند خطراتی به همراه داشته باشد. بنابراین، اگر شما یا کسی که می شناسید در معرض خطر مسمومیت بارداری هستید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا بهترین راهکار را برای پیشگیری از علائم مسمومیت بارداری و کاهش تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین انتخاب کنید.

بیشتر بدانید: بهترین ورزشهای بارداری در طول نه ماه

درمان مسمومیت بارداری

درمان مسمومیت بارداری (پره اکلامپسی) یک فرایند مهم و پیچیده است که نیاز به مشاوره پزشکی و نظارت دقیق دارد. در این مطلب آموزشی، شما با روش های درمان مسمومیت بارداری آشنا می شوید، اما برای درمان قطعی و مناسب، باید به پزشک مراجعه کنید و براساس شرح حال شما دارو تجویز شود. کلینیک ویستان برای مشاوره در این زمینه آماده خدمت رسانی به شما است.

روش های درمان مسمومیت بارداری عبارتند از:

1. نظارت مداوم بر فشار خون:
   • کنترل دقیق فشار خون یکی از اساسی ترین روش های درمانی است. پزشک ممکن است داروهای کاهش دهنده فشار خون تجویز کند تا فشار خون شما در محدوده مناسبی قرار گیرد.
2. استراحت:
   • استراحت کافی و کاهش فعالیت های روزانه می تواند به کاهش فشار خون کمک کند. در برخی موارد، پزشک ممکن است توصیه کند که بیشتر وقت خود را در حالت خوابیده بگذرانید.
3. مصرف داروهای تجویز شده:
   • داروهایی مانند آنتی هیپرتنسیوها (داروهای کاهش دهنده فشار خون) و آنتی کونوالسانت ها (داروهای ضد تشنج) ممکن است برای کنترل علائم مسمومیت بارداری و جلوگیری از بروز تشنج تجویز شوند.
4. نظارت بر رشد جنین:
   • پزشک با انجام سونوگرافی های منظم، وضعیت رشد و سلامت جنین را بررسی می کند. این کار برای اطمینان از عدم تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین بسیار مهم است.
5. رژیم غذایی مناسب:
   • تغذیه مناسب و مصرف مواد مغذی مورد نیاز بدن می تواند در بهبود وضعیت کلی شما موثر باشد. پزشک یا مشاور تغذیه می تواند رژیم غذایی مناسبی برای شما توصیه کند.
6. زایمان پیش از موعد:
   • در موارد شدید مسمومیت بارداری، پزشک ممکن است تصمیم به زایمان زودتر از موعد بگیرد تا خطرات ناشی از ادامه بارداری را کاهش دهد. این تصمیم با توجه به سلامت مادر و جنین گرفته می شود.

تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین بسیار مهم است و می تواند باعث مشکلات جدی مانند کاهش جریان خون به جفت و کاهش رشد جنین شود. این مسئله ممکن است منجر به کاهش وزن هنگام تولد و زایمان زودرس شود. به همین دلیل، نظارت و درمان مناسب برای جلوگیری از تاثیر مسمومیت بارداری بر جنین ضروری است.

این مطلب به عنوان یک مطلب آموزشی ارائه شده است و برای درمان مسمومیت بارداری باید حتماً به پزشک مراجعه کنید. پزشک با توجه به شرح حال شما و وضعیت بارداری، داروها و درمان های مناسب را تجویز خواهد کرد. کلینیک ویستان برای مشاوره و ارائه خدمات پزشکی در این زمینه آماده خدمت رسانی به شما است. توجه به علائم مسمومیت بارداری و مراجعه به موقع به پزشک می تواند به پیشگیری از عوارض جدی کمک کند.

بیشتر بدانید: بارداری سالم در طول 9 ماه

پرسش و پاسخ در مورد مسمومیت بارداری

مسمومیت بارداری چیست؟

مسمومیت بارداری، که به آن پره اکلامپسی نیز گفته می شود، یک عارضه جدی است که می تواند در دوران بارداری رخ دهد. این بیماری با فشار خون بالا و علائم دیگر مانند وجود پروتئین در ادرار مشخص می شود.

در صورت مشاهده علائم مسمومیت بارداری چه باید کرد؟

اگر هر یک از علائم مسمومیت بارداری را تجربه می کنید، مهم است که فوراً به پزشک مراجعه کنید.

مسمومیت بارداری چگونه تشخیص داده می شود؟

پزشک شما بر اساس سابقه پزشکی، معاینه فیزیکی و آزمایش های مختلف، مسمومیت بارداری را تشخیص می دهد.

مسمومیت بارداری چگونه درمان می شود؟

درمان مسمومیت بارداری بسته به شدت بیماری و شرایط فردی شما متفاوت خواهد بود.

اگر فشار خون بالا دارم، آیا در معرض خطر مسمومیت بارداری هستم؟

بله، اگر فشار خون بالا دارید، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مسمومیت بارداری هستید.

اگر دیابت دارم، آیا در معرض خطر مسمومیت بارداری هستم؟

بله، اگر دیابت دارید، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به مسمومیت بارداری هستید.

سخن پایانی

در پایان، باید تأکید کنیم که آگاهی و توجه به علائم مسمومیت بارداری می تواند نقش بسیار مهمی در حفظ سلامت شما و جنینتان داشته باشد. اگر هر یک از علائم مسمومیت بارداری را تجربه کردید، حتماً به پزشک مراجعه کنید و از مشاوره های تخصصی بهره مند شوید. کلینیک ویستان با تیمی مجرب و متخصص آماده است تا شما را در این مسیر همراهی کند و بهترین راهکارها را برای پیشگیری و درمان ارائه دهد.

برای دریافت مشاوره و اطلاعات بیشتر، می توانید به کلینیک ویستان مراجعه کنید یا با شماره تماس کلینیک در ارتباط باشید. همچنین، صفحه اینستاگرام کلینیک ویستان را دنبال کنید تا از آخرین مطالب و نکات بهداشتی و پزشکی مطلع شوید.