ناباروری در مردان + ورزش یکی از راه های افزایش باروری

آخرین به‌روزرسانی در 2025-11-15 توسط ماهنوش کوچاری

ناباروری در مردان ممکن است به دلایل مختلفی صورت پذیرد. نشانه اصلی ناباروری در مردان ناتوانی در بچه دار شدن است. با این حال، در برخی موارد، یک مشکل زمینه‌ای مانند اختلال ارثی، عدم تعادل هورمونی، گشاد شدن سیاهرگ‌های اطراف بیضه‌ها یا شرایطی که مانع از عبور اسپرم می‌شود، می‌تواند علائم و نشانه‌هایی را ایجاد کند.

این موارد ممکن است شامل مشکلات عملکرد جنسی (مشکل در انزال و یا حفظ نعوظ)، درد و تورم در اطراف بیضه ها، عفونت های تنفسی مکرر و کاهش موهای صورت یا بدن، یا سایر علائم ناهنجاری کروموزومی یا هورمونی باشد.

 ناباروری یک بیماری چند عاملی است که تقریباً 15 درصد از زوجین در سنین باروری را تحت تأثیر قرار می دهد. می توان این عبارت را به عنوان ناتوانی در رسیدن یا به پایان رساندن بارداری پس از یک سال رابطه جنسی محافظت نشده تعریف کرد. علل و موانع انجام این امر را باید در مردان و زنان به طور یکسان در یافت.

دو نوع ناباروری مردانه وجود دارد: ناباروری مطلق که عدم امکان بچه دار شدن است و از هر 500 مرد یک نفر را مبتلا می کند و ناباروری نسبی یا ناباروری که در آن زمان باروری مرد بیش از حد معمول طول می کشد.

ناباروری در مردان، حدود 7 درصد از مردان را تحت تاثیر قرار می دهد. با یک فنوتیپ بسیار ناهمگن مشخص می شود که از فقدان کامل اسپرم در بیضه ها تا تغییرات مختلف در کیفیت اسپرم را شامل می شود.

  آندرولوژیست ها باید از اهمیت بالینی تمام آزمایشات ژنتیکی پایه برای ناباروری در مردان و همچنین تحقیقات در حال انجام و چشم اندازهای آینده در زمینه آندروژنتیک آگاه باشند.

علل ناباروری چیست؟

علل متعددی برای ناباروری وجود دارد و بسته به نحوه برخورد با این علل می توان طبقه بندی های مختلفی را در ادبیات یافت.

مانند سایر بیماری‌های چند عاملی، هم عوامل محیطی، هم ناهنجاری‌های ژنتیکی، اپی ژنتیکی و یا انواع آن‌ها در بروز این موارد دخیل هستند که تعیین علت آن‌ها را بسیار دشوار می‌کند. در حال حاضر تخمین زده می شود که حدود 20 درصد از مردان نابارور، مانع ژنتیکی دارند. میکروبیوم ممکن است به طور بالقوه منجر به تعیین منشاء ژنتیکی موارد ناباروری شود که در حال حاضر به عنوان ایدیوپاتیک طبقه بندی می شوند.

اگرچه علل ناباروری بسیار متنوع است، برخی مقالات آنها را در دسته های زیر طبقه بندی می کنند.

● تولید گامت معیوب (مشکلاتی که منجر به ناباروری در مردان می شود می تواند در هر یک از مراحل اسپرم زایی و تخمک زایی رخ دهد)

● انسداد مجاری منی

● التهاب یا اختلالات ایمنی

● اختلالات جنسی

در مردان تخمین زده می شود که نیمی از موارد ناباروری به دلیل تولید ضعیف اسپرم است.

● انسداد کامل اسپرماتوژنز

● کم بودن تعداد اسپرم

● اختلال در تحرک اسپرم

● مورفولوژی غیر طبیعی اسپرم

● عملکرد غیر طبیعی اسپرم

این ناهنجاری‌ها با تعدادی از فنوتیپ‌هایی که در بیماران نابارور شایع هستند، مرتبط هستند. در بیشتر موارد اطلاعاتی در مورد منشاء این ناهنجاری‌ها وجود ندارد. در دهه های اخیر، گروه های مختلف تحقیقاتی به ارتباط بین ناهنجاری های ژنتیکی و ناباروری پرداخته اند. بهترین دلایل ژنتیکی مستند ناباروری در مردان شامل ریزحذف شدن در کروموزوم Y، ناهنجاری های کروموزومی و جهش در ژن CFTR است.

دلایل ژنتیکی ناباروری در مردان چیست؟

پیچیدگی ژنتیک زیربنایی ناباروری در مردان تا حدی با تعداد ژن‌های درگیر در اسپرم‌زایی (حداقل 2000) توضیح داده می‌شود و در ناهمگونی فنوتیپ‌های مشاهده شده منعکس می‌شود.

عوامل ژنتیکی در چهار دسته علت اصلی ناباروری در مردان نقش دارند:

● نقایص کمی اسپرماتوژنیک

● انسداد یا اختلال عملکرد مجرا

● اختلالات محور هیپوتالاموس هیپوفیز

● نقایص کیفی اسپرماتوژنیک

شایع‌ترین علل ژنتیکی ناباروری در مردان، ناهنجاری‌های کروموزومی مانند جابه‌جایی کروموزوم‌های جنسی یا آنیوپلوئیدی است؛ اما سایر نقایص ژنتیکی مانند حذف یا جهش در ژنوم نیز می تواند علت ناباروری باشد.

حذف های کوچک در کروموزوم Y

کروموزوم Y حاوی ژن هایی است که برای اسپرم زایی و رشد مناسب غدد جنسی مردانه مهم هستند. کروموزوم Y شایع ترین علت ژنتیکی ناباروری است که شیوع آن در آزواسپرمی غیرانسدادی 10-15 درصد و در الیگواسپرمی شدید 5-10 درصد است.

سه ناحیه در بازوی بلند کروموزوم Y وجود دارد که به عنوان “منبع اسپرماتوژنز” تعریف شده اند:

• AZFa: حذف کامل در ناحیه AZFa با عدم وجود سلول های زاینده همراه است.
• ·       :AZFb حذف در ناحیه AZFb باعث مسدود شدن اسپرماتوژنز در اسپرماتوسیت های  اولیه می شود
• AZFc: حذف ها در ناحیه AZFc فنوتیپ متغیرتری دارند

بیشتر این جهش ها de novo هستند و احتمالاً در طول میوز سلول های زایای پدر بیمار ایجاد می شوند. در حالی که مواردی از انتقال AZFc و جهش های جزئی AZFa و AZFb وجود دارد که می تواند به مردان اولیگواسپرمی نسبت داده شود که در حضور یک شریک زن بسیار بارور به بارداری طبیعی دست یافته اند.

ناهنجاری های کروموزومی

ناهنجاری های کروموزومی در مردان نسبتاً شایع است و از شایع ترین علل ژنتیکی ناباروری، سقط مکرر می باشد. فراوانی ناهنجاری های کروموزومی سوماتیک در مردان نابارور از 3 درصد در ناباروری خفیف تا 19 درصد در NOA متغیر است.

در بیشتر موارد، تصور می شود که تغییرات ساختاری و عددی کروموزومی باعث ایجاد مشکلاتی در سیناپس کروموزوم در طول میوز می شود که منجر به اختلال در رشد اسپرم می شود. مکانیسم‌های احتمالی دیگر اثرات مستقیم بر روی ژن‌های درگیر در اسپرم‌زایی (از طریق حذف یا اختلال در توالی‌های ژن) است.

ناهنجاری های کروموزومی به ناهنجاری های عددی و ساختاری تقسیم می شوند.

ناهنجاری های عددی

افراد با کاریوتایپ 47، XYY یا Klinefelter نشان دهنده شایع ترین آنیوپلوئیدی در بیماران مرد نابارور هستند.

در بیماران مبتلا به سندرم کلاین فلتر یا انواع موزاییک سندرم کلاین فلتر، اسپرم زایی با الیگوزواسپرمی شدید یا آزواسپرمی مختل می شود. انسداد اسپرماتوژنز معمولاً در مراحل اولیه میوز اتفاق می افتد. اگرچه گزارش شده است، در این گونه شرایط ممکن است که درصد کمی از اسپرم در انزال وجود داشته باشد.

ناهنجاری های ساختاری

ناهنجاری های کروموزومی ساختاری می تواند بر روی کروموزوم Y و اتوزوم ها تأثیر بگذارد.

● ناهنجاری های کروموزوم Y شامل کروموزوم های ایزومرکزی، بریده شده یا حلقه ای Y است. شدت فنوتیپ به نسبت سلول های دارای کروموزوم نابجای Y (کاریوتیپ معمولاً موزاییکی است) و میزان درگیری نواحی AZF بستگی دارد.

● شایع ترین ناهنجاری های ساختاری در اتوزوم ها جابه جایی های رابرتسونین، جابه جایی های متقابل و وارونگی هستند.

وجود کروموزوم های مشتق، جفت شدن و جداسازی کروموزوم های همولوگ را در طول میوز تغییر می دهد.

در نتیجه، سلول‌های زایا می‌توانند با ناهنجاری‌های کروموزومی ایجاد شوند و خطر سقط جنین یا فرزندان مبتلا را افزایش دهند. به موازات آن، روند تشکیل گامت نر نیز می تواند مختل شود و منجر به کاهش تعداد گامت ها (الیگواسپرمی) یا حتی عدم وجود کامل آنها (آزواسپرمی) شود.

سندرم مرد  XX46

یک مورد خاص سندرم 46 مرد XX است که از هر 20000 کودک 1 نفر را مبتلا می کند. این سندرم همچنین به عنوان سندرم De la Chapelle شناخته می شود، یک اختلال نادر مادرزادی بین جنسیتی است که در آن فردی با کاریوتیپ 46 XX ویژگی های فنوتیپی مردانه را نشان می دهد که در بین افراد مبتلا متفاوت است.

انتقال ژن SRY که رمز یک فاکتور رونویسی مهم برای تمایز گناد جنینی به بیضه است بر روی کروموزوم X مسئول 80 تا 90 درصد موارد این سندرم است. این پدیده جابجایی در طول میوز زمانی رخ می دهد که دو کروموزوم جنسی X و y بین مناطق PAR خود دوباره ترکیب می شوند. از آن جایی که این ژن درست زیر این ناحیه PAR در بازوی کوتاه کروموزوم Y قرار دارد، می تواند بخشی از کروموزوم X شود. هنگامی که X با ژن SRY با X طبیعی مادر در هنگام لقاح ترکیب شود، یک کروموزوم مرد XX تولید می شود.

شایع ترین جهش در ژنوم

شایع ترین جهش در افراد مبتلا به مشکلات باروری، جهش هایی است که بر ژن CFTR تأثیر می گذارد. این جهش ها مسئول فیبروز کیستیک هستند که خود را از جمله در غیاب مجرای دفران در بیضه ها نشان می دهد.

 بین 60 تا 90 درصد از بیماران نابارور با وجود مجرای دفران ناقل این جهش هستند. ژن دیگری که در فقدان مادرزادی دو طرفه مجرای دفران نقش دارد، ADGRG2 است.

جهش در ژن AR، واقع در کروموزوم X، باعث ایجاد یک سری نقایص می شود که در مجموع به عنوان سندرم عدم حساسیت آندروژن شناخته می شود. محصول آن، گیرنده آندروژن، نقش مهمی در پیشرفت میوز و احتمالاً در تشکیل اسپرماتیدهای گرد دارد. جهش در AR باعث آزواسپرمی می شود و 2٪ از جمعیت بیماران نابارور را تحت تأثیر قرار می دهد.

جهش در ژن های دیگر مرتبط با سایر فنوتیپ های ناباروری نیز شناسایی شده است. این موارد شامل:

●  :Globozoospermia جهش در چهار ژن (DPY19L2، ZPBP، PICK1 و SPATA16 ) شناسایی شده است. با این حال، شایع ترین جهش (60-80٪) و تایید شده، جهش هایی هستند که بر ژن DPY19L2 تأثیر می گذارند.

● ماکروزواسپرمی: تا به امروز، جهش های AURKC تنها علل ژنتیکی تایید شده ماکروسفالی اسپرم هستند.

● ناهنجاری های مورفولوژیکی چندگانه تاژک های اسپرماتیک: این آستنوتروزواسپرمی است که به دلیل انواع ناهنجاری های مورفولوژیکی تاژک های اسپرماتیک از جمله تاژک های غایب، دررفته، پیچ خورده، منحنی، زاویه دار، نامنظم یا کوتاه است.

به نظر می رسد جهش در DNAH1 مسئول 25 درصد موارد این اختلال باشد. در موارد باقی مانده، جهش را می توان در یکی از 13 ژن مرتبط دیگر یافت، یعنی در موارد زیر: ARMC2، CFAP43، CFAP44، CFAP65، CFAP69، CFAP91، CFAP251، DNAH17، FSIP2، QRICH2، SEPTIN2 و TPE29.

● دیسکینزی مژگانی اولیه: یک اختلال تنفسی اولیه نادر، ناهمگن از نظر ژنتیکی که با بیماری مزمن راه هوایی فوقانی و تحتانی و آستنوزواسپرمی ناشی از اختلالات حرکتی مژک های متحرک و تاژک ها مشخص می شود. حدود نیمی از بیماران مبتلا به PCD نقص عضوی دارند. جهش در DNAI1 و DNAH5 مسئول تا 30 درصد از همه موارد است. با این حال، جهش‌هایی در ۲۶ ژن دیگر که می‌توانند منجر به نقص‌های ساختاری مژگانی شوند، یافت شده‌اند که احتمالاً ۷۰ درصد موارد باقی‌مانده را توضیح می‌دهند.

● سندرم کالمن و هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک نرموزومی: جهش در حدود 30 ژن کاندید تا به امروز شناسایی شده است، از جمله GNRHR، FGFR، KAL1، KISS1، TAC3 و PROK2R.

● کمبود مجزای گنادوتروپین ها: FSH و LH.

اهمیت تشخیص ژنتیکی ناباروری در مردان چیست؟

● می تواند به روشن شدن تشخیص کمک کند.

● می تواند در تصمیم گیری بالینی و مشاوره ژنتیک کمک کند.

● علت ژنتیکی ناباروری در مردان از اهمیت بالینی آشکاری برخوردار است زیرا می تواند بر سلامت باروری و کلی بیمار و فرزندان او تأثیر بگذارد. تکنیک های کمک باروری گاهی اوقات اجازه می دهد تا تخمک با اسپرم حامل نقص های ژنتیکی بارور شود.

● شناسایی انواع ژنتیکی خاص باید به شخصی سازی هورمون درمانی (فارماکوژنتیک) در آینده نزدیک کمک کند.

    ناهنجاری های ژنتیکی مرتبط با ناباروری در مردان نیز می تواند بر سلامت کلی تأثیر بگذارد. علاوه بر این، ممکن است ارتباطی بین ناباروری و عوارض بیشتر و امید به زندگی کمتر در مردان نابارور در مقایسه با جمعیت عمومی وجود داشته باشد.

تست هایی برای بررسی و ارزیابی ناباروری مردان

مصاحبه با متخصص بخش مهمی از معاینه است. زیرا به ما امکان می دهد اطلاعات مفیدی در مورد آزمایش های خاص به دست آوریم. در گفت و گو با پزشک، هر چیزی که می تواند بر کیفیت مایع منی تأثیر بگذارد از جمله موارد عقیمی در خانواده، تأثیر سموم، عادات سبک زندگی سالم و غیره باید بررسی شود.

معاینه اورولوژی در مردانی که تغییرات مایع منی یا مشکلات عملکردی دارند نیز مهم است. متخصص آندرولوژی بهترین تکنیک را برای بهینه سازی نتایج یک درمان لقاح مصنوعی یا حتی بدون توسل به این نوع درمان به ما ارائه می دهد.

هرگز نباید بدون معاینه کامل مرد، درمان عقیمی را صرفاً بر اساس آنالیز مایع منی شروع کرد. ناگفته نماند تعداد زیادی از درمان های غیرضروری یا بی اثر لقاح مصنوعی یا لقاح آزمایشگاهی با این روش انجام شده است!

تأثیر مثبت ورزش در باروری مردان

اگر شما از آن دسته مردانی هستید که برای بچه دار شدن آمادگی دارند، ممکن است قبلاً در مورد چگونگی افزایش شانس بارداری موفق تحقیق کرده باشید. به عنوان مثال، رابطه جنسی محافظت نشده در روزهای باروری زنان، شانس باردار شدن را افزایش می دهد؛ اما زوجین در مورد ناباروری در مردان چه باید بکنند؟ بسیاری از مردان نازا سرنوشت خود را در دستان خود دارند. تغییرات کوچک در شیوه زندگی اغلب برای بهینه سازی کیفیت اسپرم کافی است. به عنوان مثال، ورزش پیوسته و سبک، تأثیر مثبتی بر باروری مردان دارد.

آیا ورزش می تواند باروری مردان را بهبود بخشد؟

ورزش قطعا می تواند به ناباروری در مردان کمک کند. مطالعات مختلف نشان داده است که ترکیبی از تمرینات قلبی و قدرتی، کیفیت و حجم اسپرم را بهبود می بخشد. مردان ورزشکار اسپرم سریع تری دارند که این امر به نوبه خود به لقاح کمک می کند.

آیا شما و همسرتان می خواهید صاحب فرزند شوید؟ باید مراقب باشید که خیلی فشرده تمرین نکنید و در عوض به ورزش سبک ​​طولانی مدت بپردازید. یک سبک زندگی سالم علاوه بر ورزش، شامل یک رژیم غذایی متعادل است. مردانی که غذای سالم می خورند، دارای اسپرم بیشتر و متحرکی در انزال و دارای بیضه بزرگ تری هستند. علاوه بر این، یک رژیم غذایی سالم تعادل هورمونی متعادل را تضمین می کند.

کدام حرکات ورزشی برای بهبود ناباروری در مردان مؤثر هستند؟

ورزش های استقامتی قدرت را بهبود می بخشد. ورزش‌های استقامتی مانند دویدن، پیاده‌روی و شنا نه تنها گردش خون را بهبود می‌بخشد و یک سبک زندگی سالم را تضمین می‌کند، بلکه تولید سلول‌های اسپرم را نیز تحریک می‌کند. حتی تمرینات تناوبی با شدت بالا HIIT منجر به کیفیت بهتر اسپرم می شود. با کمی ورزش (بیشتر) می توانید تعداد اسپرم های خود را بهبود بخشید و در عرض چند ماه تحرک اسپرم ها را بهینه کنید.

ناباروری در مردان نتیجه ی مصرف برخی قرص ها

آیا شما از آن دسته مردانی هستید که هر روز به باشگاه می روند؟ وزنه برداری بخشی از زندگی روزمره شماست؟ تمرینات قدرتی سبک ​​به هیچ عنوان خطری برای باروری در مردان ندارد. با این حال، کسانی که استروئید مصرف می کنند باید بدانند که نتیجه ی مصرف این ماده عاقبتی جز ناباروری در مردان ندارد.

 به عنوان مثال، استروئیدهای آنابولیک AAS می توانند بر هورمون های مردانه مسئول تولید اسپرم تأثیر بگذارند. این امر احتمال مثبت شدن تست بارداری را کاهش می دهد. فیناستراید، دارویی که برای درمان ریزش مو مورد استفاده قرار می گیرد، در میان چیزهای دیگر، نیز تأثیر منفی دارد و می تواند منجر به کیفیت پایین مایع منی یا اختلال نعوظ در برخی از مردان شود.

 اگر می‌خواهید بچه‌دار شوید، باید در نظر بگیرید که آیا ظاهر عضلانی مهم‌تر از تشکیل یک خانواده است یا خیر؟. البته همیشه می توانید در مورد واحدهای ورزشی خود با پزشک خانواده یا متخصص خود صحبت کنید.

چگونه می توانم بفهمم که بارور هستم؟

زمان انتظار حداقل شش ماهه هنگام تلاش برای بچه دار شدن طبیعی است. تعداد بسیار کمی از زوج ها در اولین تلاش موفق می شوند. به عنوان یک قاعده، شرکای سالم حداقل سه چرخه ماهانه دارند. اگر احساس می کنید نابارور هستید یا مشکل باروری دارید، می توانید آنالیز مایع منی را توسط متخصص باروری انجام دهید.

این آزمایش نمونه مایع منی شما را از نظر حجم، کیفیت و کمیت اسپرم بررسی می کند. سازمان بهداشت جهانی مقادیر استاندارد زیر را مشخص می کند: حداقل 32 درصد از اسپرم باید متحرک باشد.

علاوه بر این، PH اسپرم باید حدود 7.2 و میزان حیات اسپرم باید حدود 58 درصد باشد. به طور کلی، تعداد کل اسپرم باید حدود 39 میلیون در هر انزال باشد. پزشکان توصیه می کنند که بعد از دو تا سه ماه یک بار دوم اسپرمیوگرافی انجام شود تا نتیجه واقعا معنی داری حاصل شود.

بیش تر بخوانید: متخصص زنان و نازایی تهران 1402 + دلایل ناباروری زن و مرد

بیش تر بخوانید: کیست در تخمدان – بهترین جراح زنان و زایمان غرب تهران 2023

درمان های باروری برای ناباروری در مردان

به زوج‌هایی که به‌دلیل ناباروری در مردان نمی‌توانند به‌ تنهایی صاحب فرزند شوند، انواع روش های زیر پرکاربرد هستند.

• لقاح مصنوعی: لقاح مصنوعی که در آن مایع منی مستقیماً به رحم زن تزریق می شود، برای مردانی که اختلالات باروری خفیف تا متوسط ​​دارند ایده آل است.
• لقاح آزمایشگاهی: اتحاد اسپرم و تخمک در آزمایشگاه شانس موفقیت بیشتری دارد اگر مشکلات باروری در مرد متوسط ​​تا شدید باشد.
• میکرواینجکشن اسپرم داخل سیتوپلاسمی: این درمان باروری تکنولوژیکی که در آن یک سلول اسپرم مستقیماً به سلول تخمک برداشته شده تزریق می شود، برای ناباروری مردان توصیه می شود.